HORMONY U KOBIET - MASAKRA?

HORMONY U KOBIET - MASAKRA?

U kobiet gospodarka hormonalna ma kapitalne znaczenie. Ich właściwe proporcje warunkują cykl menstruacyjny, odporność, masę ciała, płodność, stan skóry, włosów, kości ale też odporność na sytuacje stresowe. Kluczowe znaczenie mają hormony płciowe tj. progesteron, estrogen i testosteron, hormony tarczycy (m.in. tyroksyna), kortyzol czy insulina.

Coraz częściej spotykane są objawy zaburzeń hormonalnych u kobiet takie jak:

• Nieregularne miesiączki lub ich brak - najczęściej jako brak właściwego poziomu estrogenu i progesteronu a przy tym nadmiaru testosteronu albo niedoboru gonadotropin regulujących owulację i cykl miesiączkowy
• Trądzik - najczęściej spowodowany zbyt dużą ilością androgenów (testosteronu) pobudzających gruczoły łojowe do produkcji sebum a w konsekwencji do stanów zapalnych skóry. Trądzikowi sprzyja też wysoki poziom kortyzolu (przewlekły stres)
• Nadmierne owłosienie ciała - jako skutek nadmiernej ilości hormonów męskich androgenowych np. testosteronu
• Częste wahania nastroju, też lęki, depresja - mogą być spowodowane sinusoidą estrogenu i progesteronu, które wpływają na neuroprzekaźniki odpowiedzialne za serotoninę (hormon szczęścia) czy GABA (kwas gamma-aminomasłowy o działaniu uspokajającym, relaksacyjnym, wpływającym na koncentrację)
• Zmęczenie jako częsty skutek niedoczynności tarczycy
• Zmiany masy ciała, które są silnie skorelowane z poziomem kortyzolu, insuliny, hormonów tarczycy, estrogenu. Ich niedobór albo nadmiar mogą spowalniać metabolizm, zwiększać apetyt i stymulować odkładanie się tłuszczu
• Kłopoty z płodnością - są spowodowane zaburzeniami równowagi między hormonami żeńskimi (estrogen) a męskimi (testosteron) oraz niewłaściwym wydzielaniem prolaktyny i hormonów gonadotropowych (FSH/LH) regulujących owulację, dojrzewanie komórek jajowych i implantację zarodka
• Uderzenia gorąca, nocne pocenie się - jako skutek gwałtownego spadku estrogenu w okresie okołomenopauzalnym
• Suchość pochwy, kłopoty z libido - są efektem niedoboru estrogenu odpowiadającego też za właściwe nawilżenie błon śluzowych ale również testosteronu wpływającego na popęd seksualny
• Bóle głowy mogą być powiązane z wahaniami estrogenu, wysokim poziomem kortyzolu, zaburzeniami snu
• Zaburzenia snu wynikające ze zbyt dużego poziomu kortyzolu wieczorem zamiast w godzinach rannych, z niedoboru melatoniny (maleje z wiekiem i w stanach ciągłego stresu)
• Zmiany w strukturze skóry i włosów jako skutek niedoboru estrogenu i nadmiaru androgenów, problemów z tarczycą, która wpływa na jakość włosów, skóry i paznokci.

Jednym z najczęstszych objawów zaburzeń hormonalnych u kobiet jest nieprzewidywalny przyrost masy ciała i to w przypadku stosowania nawet jakiejkolwiek zdrowej diety, regularnych ćwiczeń fizycznych, postów itp. I tu winowajcą często okazują się hormony. Najczęściej przyczyną jest insulinooporność gdy to komórki przestają właściwie reagować na insulinę co prowadzi do jej zwiększonej produkcji przez trzustkę. Nadmiar insuliny prowadzi do gromadzenia tłuszczu w okolicy brzucha (tzw. oponka). A też wahania poziomu cukru we krwi może powodować zmęczenie po posiłkach czy nagłe napady głodu.
Innym istotnym czynnikiem zaburzeń hormonalnych jest niedoczynność tarczycy. Przewlekłe stany zapalne powodują podwyższone ilości cytokin zapalnych mogących utrudniać spalanie tłuszczów a więc zwiększać ich odkładanie się. Obniżony poziom hormonów tarczycy spowalnia spalanie również w spoczynku. W związku z tym można zaobserwować u kobiet obrzęki, zaparcia, zimne kończyny, duże problemy w redukcji masy ciała.

Na masę ciała ma też duży wpływ kortyzol czyli hormon stresu. W krótkim czasie może działać korzystnie pomagając w sytuacjach zagrożeń ale długie okresy podwyższonego poziomu kortyzolu działa destrukcyjnie prowadząc do podniesienia ilości glukozy we krwi a więc sprzyja insulinooporności, zwiększania apetytu, stymulacji gromadzenia tłuszczu (okolice brzucha i pleców). Zbyt duży poziom kortyzolu zaburza sen, regeneracje organizmu we właściwym rytmie dobowym.

Nierównowaga między estrogenem a progesteronem też jest przyczyną kłopotów z wagą. Niskie poziomy progesteronu przy zbyt wysokich estrogenu powoduje zatrzymywanie wody, wahań nastroju, tkliwości piersi, zespołem napięcia miesiączkowego (PMS), odkładaniem się tłuszczu w okolicach bioder, ud, pośladków, pojawianiem się cellulitu.

Kluczem do właściwego funkcjonowania okazuje się odpowiednia dieta wykluczająca niektóre substancje o niekorzystnym wpływie na organizm. Zwłaszcza bardzo zły na organizm mają związki zaburzające gospodarkę hormonalną. Należą do nich; bisfenol A (BPA) obecne w opakowaniach z plastiku, szkodliwe są też ftalany obecne w tworzywach sztucznych, kosmetykach (też inne substancje chemiczne stosowane w lakierach do paznokci, tuszach, dezodorantach), środki ochrony roślin (pestycydy), detergenty zawierające np. alkilofenole. 

Inną grupę źle wpływającą na organizm są zanieczyszczenia środowiska takie jak metale ciężkie (ołów, kadm, rtęć), PCB (polichlorowane bifenyle) gromadzące się latami w ciele co przez lata odkładania się może zaburzać pracę tarczycy, jajników, przysadki mózgowej.

Przewlekły brak snu, stres, brak aktywności fizycznej lub jej nadmiar, nieregularne odżywianie się czyli styl życia też wpływa na problemy z wagą ciała. Nadużywanie alkoholu a nawet nieduże jego dawki mogą deregulować gospodarkę hormonalną u kobiet.

Reasumując powyższe informacje to należy stwierdzić, iż tylko holistyczne podejście do gospodarki hormonalnej polegające na właściwej diecie, świadomości zagrożeń środowiskowych, unikaniu toksyn czy równowadze psychofizycznej, daje najlepsze rezultaty w odniesieniu do właściwej wagi ciała, kobiecej witalności i zdrowia.

Takie holistyczne podejście powinno uwzględniać:

• oczyszczenie organizmu z pasożytów (patogenów) i toksyn 
• regenerację układu nerwowego i nadnerczy dla obniżenia poziomu kortyzolu
• dostarczenie odpowiednich iloóści składników odżywczych czyli witamin, minerałów, kwasów Omega-3
• regenerację flory jelitowej (mikrobioty) 

A oto lista produktów wspierających równowagę hormonalną:

• jajka, tłuste ryby (najlepiej oceaniczne, nie z hodowli), mięso (najlepiej drobiowe), buliony
• warzywa krzyżowe (kapusta, też kiszona, kalafior, brokuły)
• oliwa, masło, orzechy, awokado
• produkty fermentowane (mleczne, warzywno-owocowe czyli kiszonki)
• zioła w tym adaptogeny (ashwaganda, żeń-szeń)

Co należałoby ograniczyć?

• cukier (sacharozę i fruktozę), gluten
• żywność wysoko przetworzoną
• zbyt duże dawki kofeiny i alkoholu
• produkty naszpikowane chemią (plastki, pestycydy, kosmetyki syntetyczne)

**materiał powstał w oparciu o artykuł dr Doroty Wiśniewskiej "Zaburzenia hormonalne u kobiet" w Natura&Zdrowie (nr 4 lipiec-sierpień 2025)